"Đất thiêng ngàn năm văn vật"
Góp vào tủ sách Thăng Long ngàn năm văn hiến nhân dịp kỷ niệm Thăng Long nghìn tuổi. Chủ nhiệm Khoa lịch sử PGS.TSKH Nguyễn Hải Kế và các cộng sự đã chọn lọc trong rất nhiều bài viết về Hà Nội của cố giáo sư Trần Quốc Vượng để giới thiệu đến bạn đọc cuốn sách mang tựa đề “Đất thiêng ngàn năm văn vật” dày 544 trang với 3 phần nội dung:
Phần I. Đất thiêng Thăng Long-Hà Nội
Phần II. Thăng Long – Hà Nội dấn mình cùng đất nước
Phần III. Tinh hoa văn hóa Thăng Long- Hà Nội
Những ai đã từng một lần được nghe tên Trần Quốc Vương hay những ai đã yêu mến ông thì không thể không đọc tác phẩm này, để thấy tài năng cũng như hình ảnh Thăng Long - Hà Nội trong ông. Đó là một trái tim nồng nhiệt, sống rất tình nghĩa với bạn bè, học trò, một nhà khoa học đầy nghị lực trong nghiên cứu, không bao giờ bằng lòng với những cái đã biết của mình và của mọi người, luôn luôn vươn tới những khám phá mới của thế giới nhận thức.
Ngoài một số cuốn sách được xuất bản như “Hà Nội, thủ đô nước CHXHCN Việt Nam” (1984) do cố giáo sư chủ biên, “Hà Nội như tôi hiểu” (2005), “Thăng Long- Hà Nội- Tìm tòi và suy ngẫm” (2006)…, và nhiều bài viết dài ngắn khác nhau, dưới nhiều thể loại từ báo cáo, luận văn khoa học đến thông báo khoa học, kể chuyện, kí sự… Thì mỗi bài viết đều là những công trình khoa học mang tính hàn lâm bác học vừa mang tính miêu tả, so sánh, trao đổi, suy nghĩ… thuộc đủ thể loại thể hiện tài năng hiếm có của một nhà nghiên cứu dày dặn kinh nghiệm.
Do đó đọc những bài viết trong cuốn sách này, ta như đang được tận mắt chứng kiến những thay đổi của chiều dài lịch sử và văn hoá của Thăng Long – Hà Nội từ cố đô Cổ Loa thời Âu Lạc, trị sở Tống Bình, thành Đại La, thời Tiền Thăng Long, cho đến cột mốc định đô Thăng Long của vua Lý Thái Tổ rồi Thăng Long - Đông Đô - Đông Kinh - Kẻ Chợ thời Lý, Trần, Hồ, Lê sơ, Mạc, Lê Trung hưng cho đến Hà Nội thời Nguyễn, thời Pháp thuộc, và Hà Nội đang Đổi Mới đan xen giữa truyền thống và hiện đại. Và thấy được một Hà Nội trên mặt đất với các sông hồ, các di tích thành luỹ, đền chùa, miếu mạo, phố phường và cả một Thăng Long- Hà Nội trên mặt và dưới lòng đất hoành tráng về quy mô, độc đáo về kiến trúc, lộng lẫy về nghệ thuật, Hoàng Thành chính là một biểu tượng sống động của một kinh đô được xây dựng cách đây hàng ngàn năm, là di tích độc nhất vô nhị, mang tính biểu tượng cho cộng đồng người dân Hà Nội, có giá trị lịch sử đứng vững trước thời gian, không gian, là nơi “lắng hồn núi sông ngàn năm”. Đất Thăng Long ấy không chỉ là nơi xây “tám điện ba cung”, có thành quách, cung vua phủ chúa, là nơi đô hội trù phú, đến thế kỷ XV, XVI khi các thương nhân, giáo sĩ hay du khách phương Tây đặt chân tới đã từng để ca ngợi và nhắc đến các địa danh nổi tiếng như Paris hay Venise mà nó còn là nguồn lực tinh thần để “mưu toan nghiệp lớn, tính kế muôn đời”.
Địa danh Thăng Long - Hà Nội luôn là niềm tự hào và thiêng liêng đối với mỗi người dân Việt Nam, niềm tin yêu đối với bạn bè quốc tế. Đây là một vùng đất cổ vốn có bề dày lịch sử và văn hóa, nơi hội tụ tinh hoa văn hóa của bốn phương, các hình thái văn hóa mà con người tiếp xúc hàng ngày cũng phong phú và hoàn thiện hơn nơi khác. Vì thế nhân tài của Thăng Long bao giờ cũng đượm vẻ tài hoa, tinh tế và thường là những con người “đa tài đa nghệ” như Chu Văn An, Nguyễn Trãi.
Không chỉ dừng lại ở đó khi lật giở những trang sách tiếp theo bạn đọc sẽ tìm thấy lịch sử 100 năm giao thoa văn hóa Hà Nội - Việt Nam với những vùng miền trong nước và trên khắp thế giới du nhập mà vẫn giữ gìn được bản sắc văn hóa, để thấy được nếp sống Hà Nội xưa và nay.
Đặc biệt hiện nay với một quốc gia đang phát triển như Việt Nam thì vấn đề giảng dạy cho thế hệ trẻ hiểu và biết về lịch sử của dân tộc được coi là một trong những nội dung vô cùng quan trọng. Vì thế cuốn sách này như cuốn cẩm nang tri thức để bạn đọc bổ sung thêm vào kho tri thức của mình những kiến thức lịch sử về Thăng Long - Hà Nội nói riêng và lịch sử của dân tộc ta nói chung. Đọc cuốn sách để ta hiểu biết thêm về lịch sử của dân tộc ta, để ta thấy thật tự hào là một công dân của một dân tộc rất đỗi hào dùng, anh dũng trong chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước. Để ta hoàn thiện bản thân hơn góp phần vào công cuộc xây dựng một đất nước ngày càng giàu đẹp, văn minh, lịch sự hơn trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế như hiện nay.
Ngoài giá trị mà cuốn sách đem lại cho người đọc thì một ý nghĩa khác mà nhóm tác giả muốn gửi gắm thông qua tuyển tập này đó là nén hương để tri ân cố Giáo sư, để như được thấy cố Giáo sư Trần Quốc Vượng từ cõi cao xanh cùng về với nhân dân cả nước, nhân dân Thủ đô, bạn bè quốc tế, không chỉ trong dịp Đại lễ 1000 năm Thăng Long - Hà Nội - nơi lắng hồn núi sông của Tổ quốc Việt Nam, nơi bản thân ông bằng cả cuộc đời hết ý nhập thân chắt thành “Đất thiêng ngàn năm văn vật”. Thăng Long - Hà Nội lắng đọng khí thiêng của non sông đất nước và một Thăng Long - Hà Nội luôn luôn lắng đọng trong tâm trí Trần Quốc Vượng, một người con của Hà Nội đã gắn bó cả cuộc đời với sự nghiệp tìm tòi, khám phá, giải mã Thăng Long - Hà Nội.
Đặng Tình
Nhà xuất bản Hà Nội