Cờ tướng - trò chơi trí tuệ được nhiều người ưa thích
Cờ tướng ở Việt Nam được phổ biến khá sớm. Nhiều nơi trong nước còn giữ lại được di tích những bàn cờ Tiên như ở Sài Sơn, Côn Sơn, Cao Xá… Trong văn học Việt Nam cũng nói nhiều về cờ tướng. Nguyễn Gia Thiều đời Lê đã viết:
Cờ tiên rượu thánh ai đang
Lưu Linh, Đế Thích là làng tri âm.
Còn Ngô Thì Nhậm viết: “Cờ tướng tao nhã, hào hùng mà có chất thơ”. Trong “Truyền kỳ mạn lục” cũng đề cao thú chơi cờ. Đặc biệt là Hồ Xuân Hương đã có bài thơ “Đánh cờ” bất hủ về cờ tướng mà nhiều người thuộc.
Ở quận Hai Bà, có chùa Vua Đế Thích, thờ vua cờ. Bên cạnh Đế Thích có tượng Trương Ba. Hội Chùa Vua là nơi hội tụ của các đấu thủ chơi cờ siêu hạng của toàn quốc. Cờ thủ vô địch của các tỉnh mà chưa lọt được vào vòng hai ở chùa Vua, chưa có tờ giấy đỏ ghi “Nhất thắng” và “Nhị thắng” là một điều ân hận. Người ta bảo: Phi chùa Vua, bất thành danh thủ, chình vì vậy mà toàn quốc chỉ có giải cờ chùa Vua là vinh dự nhất và cũng được coi là giá trị nhất. Ở làng cờ (làng Thịnh Yên) trai gái đều biết đánh cờ. Ngay cả trẻ con cũng cao cờ. Nếu họ không tham dự cuộc cờ thì họ cũng là những nhà bình luận, cổ động viên cuồng nhiệt. Qua những vòng loại, đến chung kết mới đấu cờ. Cuộc chơi cờ gồm 16 quân nam và 16 quân nữ. Họ ăn mặc lộng lẫy đầy màu sắc. Trước ngực đề tên quân cờ. Họ thực hiện những nước đi di động trên bàn cờ rộng lớn chiếm cả một cái sân rộng theo sự chỉ huy của đấu thủ quất cờ lệnh. Đấu thủ cầm cờ lệnh luôn luôn bị một cậu bé hoặc cô bé đánh trống bỏi bên tai giục giã ra quân, cuộc cờ đầy khí thế được đặt dưới sự điều khiển của một nữ tướng “Tổng cờ” mắt phượng mày ngài, áo đỏ, khăn vàng, tay cầm cờ lệnh. Chính nữ tướng điều khiển hai đấu thủ làm lễ bái vua cờ trước khi vào trận đấu. Hai đấu thủ làm lễ kiểu con nhà võ với mấy động tác nhanh, gọn kèm mấy động tác hoa mỹ đẹp mắt truyền lại từ thời xa xưa. Sau đó, hai bên dàn quân biểu trưng lực lượng. Tướng sĩ mỗi bên quan sát dải biên thuỳ rồi trở về chỗ ngồi khi nữ tướng Tổng cờ phất cao lá cờ là trận đấu bắt đầu.
Ở làng cờ, những năm 1930 - 1940, chùa Vua còn ghi vào sổ và khắc tên những danh thủ đoạt giải vào bia đá như danh thủ tam kiệt gồm Du, Yến, Lịch, Lục Chí (vô địch Bắc Kỳ). Chu Văn Bội, Đỗ Tâm (vô địch Nam Định), Lại (Hải Phỏng), hổ tướng Nguyễn Thành Hội, Nguyễn Văn Hải…
Sau khi đất nước thống nhất, đến tận năm 1992, giải vô địch quốc gia Việt Nam được tổ chức lần đầu tiên tại Đà Nẵng. Hai năm đầu tiên chỉ có nội dung nam, từ năm 1994 mới có nội dung nữ.
Cuộc thi đấu nổi tiếng năm 1992 tại chùa Vua đã thu hút 70 đấu thủ toàn quốc và Việt kiều, Hoa kiều đã làm lễ tặng giải cho ba đấu thủ xuất sắc. Cuộc đấu đã phát hiện ra 9 hảo hán: Vệ, Ngọc, Lợi, Phác, Hùng, Cường, An, Hứa, Tiến và 6 kỳ thủ trong đó có Thọ, Lý, Kiệt… Chùa Vua ở Hà Nội hiện là quê hương cờ tướng Việt Nam.
Quang Khải tổng hợp
Nhà xuất bản Hà Nội